domingo, 11 de fevereiro de 2018

ARTE PARA OS MÉDICOS



Há alguns anos, meu irmão André Vianna era professor na faculdade de medicina de Brasília. Exigente professor. Nas provas, costumava incluir perguntas do tipo: “Quantas sinfonias Beethoven escreveu?” Causava certa polêmica, mas estava convencido de que médicos precisam ser cultos e interessados em arte e outras humanidades.
Atualmente, tem surgido pelo mundo a tendência de que a formação médica deve incluir informações sobre arte, como meio de desenvolver a capacidade de observação, o pensamento crítico e a empatia.
Na faculdade de medicina da Pensilvânia, recentemente, um interessante trabalho de pesquisa, realizado no departamento de oftalmologia,  vem corroborar essa tendência. Alunos do primeiro ano de medicina foram divididos em dois grupos. Um deles recebeu aulas de arte durante três meses,  ministradas por professores do Museu de Arte da Pensilvância, que constavam de princípios básicos, terminologia especializada, descrição, observação, comparação e interpretação de obras de arte.  O grupo controle não recebeu informação equivalente.
Antes e depois do curso, todos os alunos passaram por testes, em que deviam descrever suas observações sobre três tipos de imagens: obras de arte, imagens da retina e imagens do olho, em geral. Os alunos do primeiro grupo demonstraram capacidade nitidamente maior de observação.
Claro que o experimento não prova que o interesse por arte, por si só, garante bons médicos. Mas não resta dúvida que a capacidade de observação é uma das virtudes dos bons médicos. Além disso, a arte torna as pessoas mais abertas a diferentes interpretações dos fatos e provavelmente ajudará os profissionais da saúde a compreender melhor os seus casos clínicos. Torna-os também, provavelmente, mais abertos às opiniões de seus colegas. Trata-se de típica “atividade interdisciplinar”.
Numa época em que a medicina tem-se tornado uma atividade cada vez mais técnica, vale a pena treinar os médicos para uma atenção mais apurada para o sofrimento espiritual dos pacientes.

ARTO POR MEDICINISTOJ

                  Antaŭ pluraj jaroj, mia frato Andreo Vianna estis profesoro pri Kirurgio en brazila fakultato de medicino. Sufiĉe severa profesoro. Kiam li submetis siajn studentojn de la medicina kurso al ekzamenoj,  ofte okazis, ke inter la fakaj demandoj li proponis ekzemple la jenan: “Kiom da simfonioj Betoveno verkis?”. Tio kaŭzis iom da polemiko, sed li estis firme konvinkita, ke kuracistoj nepre devas esti kleraj homoj interesitaj ankaŭ pri arto kaj aliaj homaj aktivecoj.
                  Nuntempe, en pluraj landoj, oni postulas, ke medicinstudentoj ricevu lecionojn pri arto kaj aliaj homaj sciencoj, por ke ili elvolvu pli da kapablo bone kompreni siajn pacientojn, por ke ili plibonigu sian observokapablon, kritikan penson kaj kunsentemon.
                  En la usona ŝtato Pensilvanio oni faris detalan, interesan studon precize por esplori tiun aferon. La esploron plenumis juna kuracistino el la oftalmologia fako de la medicinfakultato. Oni hazarde elektis 36 studentojn el la unua jaro de la medicina kurso. Duono de ili partoprenis kurson pri arto dum tri monatoj en la Pensilvania Art-Muzeo, sub la gvidado de profesiaj instruistoj de la muzeo. La lecionoj konsistis el bazaj principoj de arto, faka vortaro pri arto, priskribado, observado, komparado kaj interpretado de artaĵoj. La aliaj 18 studentoj (kontrolgrupo) ne partoprenis ian ajn studadon pri arto.
                  Ĉiuj studentoj submetiĝis al testoj antaŭ kaj post la kurso, rilate sian kapablon priskribi siajn observojn rilate bildojn, kiuj montris artaĵojn kaj ankaŭ fotojn de la retino kaj aliaj partoj de la okulo. Montriĝis tute klare, ke la studentoj, kiuj trapasis la kurson pri arto, havis pli grandan kapablon de observado, kompare kun la kontrolgrupo. Kompreneble, oni devas fari pliajn studojn por montri, ke tiaj rezultoj pozitive influos la kuracistan praktikadon de estontaj medicinistoj. Tamen, la observokapablo estas esence grava trajto de bonaj kuracistoj, kaj probable necesas trejni studentojn rilate al tio. Krome, interesiĝo pri arto faras la homojn pli malfermaj al diversaj interpretoj kaj manieroj observi specifajn situaciojn – do probable ankaŭ por kompreni specifan situacion de malsanulo. Ankaŭ por ke medicinistoj estu pli malfermaj al la opinioj de siaj kolegoj. Tion oni povas nomi “interdisciplina preparado”.
Alivorte, elvolvi kapablojn ekster la faka kampo de agado stimulas aliajn partojn de la cerbo, la atenton, la konscion kaj la penson, kaj helpas plibonigi la ĉefan laboron. En la moderna tempo, kiam kuracistoj foje agas kiel strikte teknikaj fakuloj, kaj ne atentas la spiritan suferon de siaj pacientoj, necesas malfermi alian vojon al medicino.

(Ĉi tiu artikolo estas aŭskultebla ankaŭ en
esperantaretradio.blogspot.com.br )

ALEGRIA, ALEGRIA!

A leitura dos noticiários, nas últimas semanas, no Brasil, assume por vezes uma conotação esquizoide, para dizer o mínimo. Senão, vejamos:

1ª notícia:


O estado do Rio de Janeiro fechou o mês de janeiro de 2018 com mais de 600 tiroteios em lugares públicos, numa dantesca média de mais de 20 por dia. Só na Cidade de Deus (atenção para o nome do bairro) foram algumas dezenas. Vias interditadas, transeuntes em estado de pânico, várias vítimas de balas perdidas (inclusive crianças), policiais assassinados em quantidade assustadora, civis trucidados. Bandidos dispõem de armamento capaz de derrubar aeronaves. Criou-se um aplicativo na internet, para uso da população: “Onde tem tiroteio?”. Escolas são fechadas. O ministro da Justiça reconheceu: “O sistema de segurança do estado está falido.”
Se isso tudo não configura um estado de verdadeira guerra civil, então o que falta?



2ª notícia:



Uma semana antes do carnaval 2018, no período chamado “pré-carnaval”, no Rio de Janeiro, centenas de blocos já saem às ruas para  “brincar”. Sim, o verbo é exatamente este: “brincar”. São de tamanhos variados. Alguns, mais tradicionais, chegam a juntar mais de um milhão de “foliões”. Trata- se de uma “folia”, de uma “festa”. Sob temperaturas de 40 graus, ao som de marchinhas animadas, as pessoas pulam e dançam nas ruas, com uma alegria infantil. No meio, caricaturas vivas que ridicularizam políticos e outras figuras públicas, bem como fatos escabrosos que não faltam, no país. O número de participantes do chamado carnaval de rua vem aumentando consideravelmente, nos últimos anos, em vários estados do Brasil.

Pensa o leitor:
Que país é esse? Multidões “brincando”, enquanto, a poucos quilômetros dali, uma guerra selvagem se desenrola! Crianças assassinadas! Não há um grau mínimo de normalidade social! Uma das mais importantes cidades do Brasil, a um passo da anomia. E todos dizem que o carioca é um povo alegre. Será isto uma forma de alegria?
Seria o caso de perguntar: estão rindo de quê?


GAJECO, GAJECO!

Legado de ĵurnaloj, dum la lastaj semajnoj, en Brazilo, alprenas foje ian skizofrenian trajton, por diri la minimumon. Nu, ni vidu:

1ª informo:
La ŝtato Rio-de-Ĵanejro fermis la monaton januaro 2018 kun pli ol 600 pafadoj en publikaj lokoj, je danteska mezumo de pli ol po 20 en ĉiu tago. Nur en la kvartalo “Urbo de Dio” (atentu pri la nomo) okazis kelkaj dekoj da ili. Blokitaj stratoj, irantaj personoj en stato de paniko, pluraj viktimoj de sencelaj kugloj (inkluzive de infanoj), policistoj murditaj je timiga kvanto, masakritaj civitanoj. Banditoj disponas pri armiloj kapablaj faligi flugmaŝinojn. Oni kreis interretan servon kun la titolo: “Kie estas pafadoj?”. Lernejoj fermitaj. La ministro pri Justeco rekonis: “La sistemo de sekureco bankrotis.”
Se ĉio tio ne montras staton de vera civila milito, do kio mankas?

2ª informo:
Unu semajnon antaŭ la karnavalo 2018, en la periodo nomata “antaŭ-karnavalo”, en Rio-de-Ĵanejro, centoj da grupoj jam iras surtraten por “ludi”. Jes, tiu estas la verbo, precize: “ludi”. Ili varias laŭ grandeco. Kelkaj, pli tradiciaj, kunigas eĉ pli ol unu milionon da “diboĉantoj”. Temas pri “diboĉado”, pri “festo”. Sub temperaturo de 40 gradoj celciusaj, je la sonado de entuziasmaj kantoj, homoj saltadas kaj dancadas surstrate, kun infaneca gajo. Inter ili, vivantaj karikaturaĵoj, kiuj ridindigas politikistojn kaj aliajn publikajn figurojn, same kiel skandalajn faktojn, kiuj abundas, en la lando. La kvanto da partoprenantoj en la tiel nomata strata karnavalo konsiderinde kreskadas, dum la lastaj jaroj, en pluraj brazilaj ŝtatoj.

La leganto pensas:
Kia lando estas ĉi tiu lando? Homamasegoj “ludas”, dum sovaĝa milito okazas, je kelkaj kilometroj for de tie! Murditaj infanoj! Ne ekzistas minimuma grado de normaleco en la socio! Unu el la plej gravaj urboj en Brazilo troviĝas je distanco de unu paŝo de socia ĥaoso. Kaj ĉiuj diras, ke Rio-anoj estas gaja popolo. Ĉu tio estas formo de gajeco?
Oni povus demandi: kial ili ridas?


domingo, 4 de fevereiro de 2018

O MONSTRO ANIVERSARIA: FRANKENSTEIN BICENTENÁRIO




            Em 2018 o mundo relembra um livro curioso e importante: “Frankenstein, ou o Prometeu Moderno”. Mary Shelley tinha 17 anos quando começou a escrevê-lo, durante uma estação de férias, à beira de um lago suíço. O mau tempo fez que ela, o noivo (Percy Shelley, o poeta) e outros amigos ficassem impossibilitados de sair. Um deles então propôs que cada um criasse uma história de terror. Quando a autora tinha 20 anos, em 1817, o livro foi publicado; uma versão modificada, e definitiva, surgiu no ano seguinte.
            O livro chega a ser ingênuo, mas o cinema se encarregou de projetá-lo. Por influência dos numerosos filmes que, desde 1910, se sucederam, a adaptar a história para as telas, muita gente ainda pensa que Frankenstein é o nome da criatura fantástica. Na verdade, Viktor Frankenstein, um estudante de ciências naturais, é seu criador. A criatura não recebe nome próprio, no livro. É mencionado apenas como “monstro”, “demônio”, “criatura”.
            Considerar o livro uma simples história de terror seria apequená-lo. Sua ambição remete à mitologia grega, em que o titã Prometeu rouba dos deuses o fogo, sendo por isso severamente punido. Trata-se do desejo humano de se igualar aos deuses. Afinal, criar a vida é função divina. Também Frankenstein, no livro imortal de Mary Shelley, é punido por sua ousadia e desmedida ambição.


LA MONSTRO DATREVENAS: 200-JARA FRANKENSTEIN

            En januaro 2018 la mondo rememoras unu el la plej simbolaj figuroj de la monda literaturo kaj kinoarto: la verko “Frankenstein, aŭ la Moderna Prometeo”, lanĉita unuafoje en la jaro 1818, en Britujo. La aŭtorino, Mary Shelley, verkis ĝin dum la jaroj 1816 kaj 1817, kaj estis nur 20-jaraĝa, kiam la verko publikiĝis unuafoje. La unua eldono, kiu konsistis el nur 500 ekzempleroj, tamen ne aperigis la nomon de la verkintino. La sukceso estis tuja kaj furora, kaj sennombraj eldonoj sekvis. Definitiva teksto aperis poste, kun ŝanĝoj.
            Kuriozaj estis la cirkonstancoj, en kiuj ŝi komencis la verkadon de tiu klasikaĵo. Dum somerumado kun sia tiama fianĉo, la fama poeto Percy Shelley, en Svisujo, kune kun la amiko (ankaŭ poeto) Lord Byron, la vetero fariĝis malbona. Ĉar la grupo devis resti enfermita en la gastejo, unu el ili proponis, ke ĉiu verku rakonton en la ĝenro “fantoma”, aŭ “horora”. Tiam ŝi ekhavis la ideon verki romanon pri medicinstudento, kiu vivigis homan estulon.
            Pro influo de multaj kinoversioj de la rakonto, multaj homoj ankoraŭ pensas, ke Frankenstein estas la nomo de la kreita monstro. Fakte, en la libro, Viktor Frankenstein estas la nomo de la kreinto, kiu estis studento de natursciencoj. La kreito mem ne havas propran nomon, kaj estas menciita ĉiam kiel “Monstro”, “Demono”, “Malbenito”, “Kreito”. Ĝi havis flavan haŭton, naŭzan aspekton kaj altan staturon.
            La unua filmo farita surbaze de tiu libro datiĝis de 1910. Multaj aliaj sekvis, ĉiam emfazante la “hororan” flankon de la rakonto. Tamen, redukti “Frankenstein” al hororaĵo estas neĝuste kompreni ĝin. La tuta signifo devenas de la helena mitologio: Prometeo estis Titano, kiu ŝtelis la fajron  de la dioj kaj transdonis ĝin al la homoj. Temas pri la homa revo fariĝi dio. La plej valora kreaĵo de dioj estas la vivo mem, kaj la juna Frankenstein sukcesis krei homecan vivulon, eĉ se malfeliĉan kaj vivantan marĝene de la homaro. Tamen, la Kreito demandas pri la signifo de la vivo, de la destino, pri la rilatoj inter kreinto kaj kreito. Ĝi havas homajn sentojn kaj angorojn. Kruelaĵoj okazas pro malharmonio en la “animo” de la Monstro, same kiel okazas kun la “normalaj“ homoj.
            En Esperanto ekzistas traduko de la jubileanta verko, farita surbaze de la unua eldono, de 1818. Ĝi estas disponebla en interreto sub la adreso
(Artikolo aŭskultebla per

O PAR

FOTO P.S.V. - JAN. 2018


Uma ilha em pleno mar,
um pequeno barco à vela.
Nada mais a desejar:
tendo paz, a vida é bela.


PARO

La insulon en la maro
preterpasas  barka velo.
En la vivo, bela paro:
milda paco, blua belo.